|
Kino słowackie |
|
Ján Kadár |
Podążając śladami słowackiej kinematografii musimy cofnąć się do okresu istnienia Czechosłowacji, kiedy to Czechy i Słowacja stanowiły jedno państwo i dzieliły ze sobą część tradycji artystycznych. Historia kina słowackiego – a także czeskiego – zaczyna się w 1921 roku. Powstał wtedy Janosik, pełnometrażowy film fabularny Jaroslava Siakela. Jednak pierwszy słowacki dramat pojawił się już dwa lata wcześniej, kilka miesięcy po powstaniu Czechosłowacji. We wczesnych latach czechosłowackiej kinematografii fabuła filmów dotyczyła głównie tradycji i rodzimego folkloru, często prezentowano także tereny wiejskie. Rok przed odzyskaniem przez Słowację niepodległości w Szkole Sztuki Miejskiej w Bratysławie powstał, pierwszy w Czechosłowacji, Wydział Filmowy. Znajdującym się w pierwszej piątce tego typu instytucji w Europie wydziałem kierowali Karol Plicka oraz przyszły zdobywca Oscara, Ján Kadár. Niestety wydział zamknięto rok później, w 1939 roku – po powstaniu uzależnionej od III Rzeszy Pierwszej Republiki Słowackiej. |
|
W okresie trwania nazistowskiego „imperium” na Słowacji powstało Nástup, zajmujące się produkcją propagandowych kronik filmowych studio filmów krótkometrażowych. Krótkotrwałe powstanie Trzeciej Republiki Czechosłowacji odnowiło pracę wytwórni – tym razem produkowano także filmy fabularne. Niedługo potem, pod wpływem reżimu socjalistycznego, do studia na nowo zawitała cenzura. Na przełomie lat 50. i wczesnych lat 70. Kontrolę nad czechosłowacką kinematografią przejął socrealizm. Pojawili się reżyserzy tacy jak Paľo Bielik, Václav Kubásek czy Juraj Herz. Ich filmy często przedstawiały zmiany społeczne i postęp klasy robotniczej. Pojawiły się też obrazy takie jak Walka skończy się jutro… (1951) Miroslava Cikána. Pozostali reżyserzy, za aprobatą radzieckich autorytetów, zajęli się tematyką II wojny światowej i upadku nazistowskiego reżimu. Wybitnym przykładem jest tutaj film Juraja Herza, Palacz zwłok (1968). Czarna komedia o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej, kultowy w Republikach Czeskiej i Słowackiej film. |
Palacz zwłok |
|
Martin Šulík |
Dwie kolejne dekady to okres wycofania komunistycznej cenzury w kinie słowackim. Jego konsekwencję stanowiły nowe możliwości (choć nadal nie było ich zbyt wiele) oferowane nowatorskim reżyserom, którzy mogli zająć się filmami przygodowymi czy fabularnymi. Najznakomitsze filmy z tamtego okresu to Różowe sny (1976) i Ja kocham, ty kochasz (1980) Dušana Hanáka oraz Pomocnik (1982) Zoro Záhona. Podobnie jak większość krajów byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich kino słowackie przeżywało kryzys spowodowany brakiem funduszy i zmianami politycznymi – upadkiem radzieckiego imperium i rozłamem Czechosłowacji. Pomimo tego słowacki przemysł filmowy nie załamał się. Wśród ważnych postkomunistycznych obrazów wyróżnić można Wszystko co lubię (1992) oraz Ogród (1995) Martina Šulíka. |
