|
Od filmu gangsterskiego po film noir – kryminał w kinie
Przestępcy Trylogia to autentyczny przedstawiciel podziemnego świata Północnej Europy. Znamy Człowieka z blizną, Nietykalnych, Chłopców z ferajny - obrazy nasycone amerykańskim światkiem przestępczym, ale co wiemy o Europie Północnej? By zrozumieć specyfikę tej serii wraz z tradycją, w którą się wpasowuje, przeprowadzimy mały przegląd klasyki. Pierwsze filmy z tego gatunku Muszkieterzy z Pig Alley (D. W. Griffith, 1912) i Regeneracja (Raoul Walsh, 1915) przedstawiają gangsterów w mieście – ich naturalnym środowisku. Filmy te są jednak melodramatami ze szczęśliwym zakończeniem. W latach 30. ustalono podstawowe zasady gatunku: pod koniec historii gangster musiał zostać zastrzelony na ulicy. Zasada ta narodziła się w filmie Chicago Nights (Sternberg, 1927), który portretuje także kilka postaci archetypowych: brutalnego przywódcę gangu, jego prawą rękę – przystojnego prostaka; oraz intelektualistę, którego talent wykorzystywany jest przez gang. Tego ostatniego rozpoznajemy w postaci młodego Vesy z serialu Przestępcy Trylogia.
Także Człowiek z blizną (1932) Howarda Hawksa jest ugruntowaniem wzoru gatunku: wzlot i upadek, przedstawienie całego okresu budowy podziemnego królestwa bohatera i jego ostateczna śmierć, jako ofiary własnego triumfu. Film ten, oraz te nakręcone nieco później, bazował na historii Ala Capone. Warto zauważyć, że na głównym planie znalazł się typowy, zagubiony w sobie, Amerykanin: przedsiębiorcza dusza oraz silne pragnienie znalezienia się na szczycie. Gangster pojawia się jako karykatura szczerzącego zęby „amerykańskiego snu”. Człowiek z blizną kończy z obrazem gorzkiej ironii, martwy Tony Camonte leży pod szyldem z napisem mówiącym, że „świat należy do niego”. Termin film noir pojawił się w pismach francuskich krytyków, którzy nagle dostrzegli, że po wojnie, w okresie lat 40., amerykańska produkcja została zahamowana. Wzorcami gatunku są Sokół maltański (John Hudson, 1941) oraz Wielki sen (Howard Hawks, 1946). Humphrey Bogart portretuje mityczną postać prywatnego detektywa. Gangster lub oficer policji, „prywatny” jest postacią niejednoznaczną, zdegustowany moralnie i cynicznie przez to, czego jest świadkiem. Równocześnie sam stosuje niezbyt katolickie metody. W film noir dobro i zło zostały umieszczone losowo. Ponadto opowiadanie często przedstawia subiektywny punkt widzenia.
Filmy kryminalne na ogół rozgrywają się w głównych amerykańskich miastach, takich jak Chicago czy Nowy Jork. Widoczny świat jest mroczny, dekadencki i pełen wielkomiejskiej poezji. Niezliczone sceny kręcone są w ciemnych, opuszczonych uliczkach lekko oświetlonych przez latarnie uliczne. Samochody leniwie przemierzają ulice, na mokrych chodnikach dostrzec można niepokojące postaci w płaszczach i kapeluszach. Te dwie cechy - ambiwalencję dobra i zła oraz mroczna, wielkomiejska atmosferę - odnaleźć można w serii Przestępcy Trylogia. Wizualne piękno Przestępców Trylogii pochodzi zarówno z miejskiej scenerii, typowej dla miast Północnej Europy, jaki i opustoszałych krajobrazów jezior i lasów, które pokrywają Finlandię. |
