|
|
Istorija rumunske kinematografije
Priča o istrajnosti i sanjarenju
Rumuni verovatno imaju najjaču kinematografiju u celoj Istočnoj Evropi. Imaju jake korene, evoluirali su za vreme komunizma, sada se jako dobro drže i mogu da posluže kao primer kinematografijama mnogih svetskih razvijenih zemalja.
Odmah pošto su braća Limijer izumela pokretne slike i film, sedma umetnost se pojavila i u Rumuniji, samo pet emseci posle prve filmske projakcije u Parizu. Bio je 27.maj 1896, kada su francuska braća počela prikazivati raznorazne filmove u Bukureštu, u saradnji sa novinama na francuskom jeziku L’indépendance Roumanie.
Nedugo zatim, snimljen je i prvi film u ovoj zemlji, a režirao ga je Pol Menju, koji je povezan sa braćom Limijer. Film je nosio naziv Kraljevska parada 10. Maja 1897., prikazivao je kralja Karla I na njegovom prestolu kako vodi paradu. Prema zvaničnim dokumentima, Menju je snimio oko 16 filmova u Rumuniji, ali su samo dva završena i objavljena.
Nemi film i prvi pokušaji animacije
Pošto je interesovanje za sedmu umetnost pomalo opalo u ovoj zemlji, Pol Menju je prestao sa snimanjem filmova na tom području i prodao kameru jednom doktoru koji je kasnije postao prvi rumunski režiser. Georg Marinesku, vrsni neurolog, koji je takođe osnovao Rumunsku školu za neurologiju, snimio je seriju kratkih filmova na temu medicine u period 1898-1899. Tu spada i prvi naučni film: Poteškoće organske hemiplegije.
Tokom prve dve decenije XX veka, Rumuni su počeli da snimaju filmove na temu fikcije. Prvi je bio Fatalna ljubav koga je režirao Grigorij Brezeanu (1911), u saradnji sa glumcima iz Narodnog pozorište u Bukureštu.
Tokom tih decenija, Leon Popesku je imao veliki uticaj na rumunsku kinematografiju. On je bio vlasnik i menadžer bioskopa, održavao je kontakte sa mnogim uticajnim ljudima iz elite i ubrzo je postao svestan značaja zarade koju filmovi ostvaruju. Pod njegovim nadzorom snimljeni su i producirani filmovi poput Independența României (Osamostaljivanje Rumunije) iz 1912, Amorul unei prințese (Princezina ljubavna afera) (1913), Răzbunarea (Osveta), Urgia cerească (Vazdušna katastrofa), oba iz 1913, i Cetatea Neamțului (Nemačka citadela) i Spionul (Špijun) iz 1914, i svi sem pretposlednjeg su postigli neočekivani uspeh.
Početak nove ere obeležili su prvi rumunski animirani filmovi: Păcală pe lună (Pakala na Mesecu), snimljen 1921, koga je uradio renomirani crtač Aurel Petresku.
Ton filmovi i Nacionalni filmski fond
Ton filmovi su već uveliko zaživeli na Zapadu, a rumunska kinematografija je prolazila kroz poteškoće kao što su manjak institucionalne podrške, manjak tehnike, studija i prefesionalne obuke, što je sve uticalo da se broj produciranih filmova po godini smanji. Era ton filma je dodatno zakomplikovala stvari, a cifre govore za sebe: od 1930. do 1939. u ovoj zemlji je snimljeno samo 16 filmova.
Kako bi se izašlo u susret filmskoj industriji, 1934. je osnovan Nacionalni filmski fond sa namerom da se stvori materijalan baza za finansiranje rumunskih studija i produkcija. Posle ovoga, industrija je krenula u ponovni procvat dok su mnogi preduzetnici prihvatili na sebe zadatak da snabdevaju produkcijske kuće najsavremenijom opremom. Tokom ovog perioda snimljena je O noapte de pomină (Nezaboravna noć), u režiji Jona Sahigiana. Film je postigao značajan uspeh kod publike.
Samo godinu dana pre toga, Nacionalni zavod za kinematografiju producirao je dokumentarac Țara Moților (Kamena zemlja), što je bio prvi film ovog žanra koji je svojio nagradu na Filmskom festivalu u Veneciji, 1938. godine.
Doba komunizma
Posle Drugog svetskog rata došlo je do velikih promena na prostoru Istočne Evrope jer se SSSR krenula da se širi. Novembra 1948, pokrenuta je nacionalizacija filmske industrije.
U ovom periodu, koga bismo mogli nazvati “doba socijalističkog filma”, nacionalne produkcije bavile su se iznošenjem političke ideologije i isticale dostignuća radničke klase. Tokom ovog perioda, tačnije 1957, Rumun Jon Popesku-Gopo je osvojio Zlatnu palmu u Kanu, za najbolji kratki animirani film Scurtă istorie (Kratka istorija). Rumunska verzija Oskara – Gopo, uspostavljena 2007. – dobila je ime po njemu.
Novi talas rumunskog filma
Kraj ere komunizma uticao je i na kinematografiju ove zemlje, čime su se stvorili temelji za slobodno i kreativno izražavanje mladih reditelja, koji više nisu morali da brinu o cenzuri i eventualnom progonu.
Početkom devedesetih, filmska industrija ove zemlje pokušala je da privuče značajnije investiture, ali bez rezultata. Deset godina kasnije, rumunski režiseri poput Kristija Pujua, koji je snimio Put dobrih namera i Kristijana Munguja koji je snimio Occident, takmičili su se u Director’s fortnight sekciji u paraleli sa Kanskim festivalom.
Mnogi kritičari primetili su početak novog talasa rumunskog filma kada je snimljena Smrt gospodina Lazareskua u režiji Kristija Pujua, 2005. Novu eru obeležavaju realistične priče o prelasku iz komunizma na ekonomiju slobodnog tržišta, problemima mladih koji ne mogu da pronađu posao, i korupciji koju sa sobom nosi novouspostavljeni kapitalistički sistem.
|
