| Španski film
Iako su joj susedi Francuska i Italija, dve najuticajnije zemlje što se tiče filma, španska filmska industrija nije prosta kopija stvaralaštva svojih suseda. Naprotiv, španski film je poštovan zbog svoje originalnosti i bogate umetničke tradicije. Istorija filma na Pirinejskom poluostrvu započela je prvom filmskom egzibicijom 11.maja 1896.godine za vreme San Isidro festivala u Madridu. Te iste godine snimljen je i prvi film u zemlji: Exit of the Twelve O'Clock Mass from the Church of El Pilar of Zaragoza (Masa izlazi iz crkve El Pilara u Zaragozi). Ovaj film Eduarda Himena Koreasa je bilo njegovo drugo ostvarenje, ali njegovo prethodno ostvarenje nije ugledalo svetlost dana upravo zbog problema sa osvetljenjem u toku procesa snimanja. Godinu dana kasnije Tuča u kafiću je postao prvi španski fikcioni film. Režiran je od strane Fruktos Gelaberta, a sniman je kamerom koju je on lično napravio. Početak: od nemog filma do građanskog rata Do 1910.godine, glavni grad španske kinematografije je postao Barselona, gde je satira bila oberučke prihvaćena od strane publike. Ipak, u drugim evropskim zemljama, neki filmovi bazirani na istorijskim događajima i literalnim radovima su takođe odigrali značajnu ulogu u ostvarenjima. Satira i komedija su se pretvorile u "španjolade", kroz koje su se reditelji izrugivali običajima njihovog naroda. Najpoznatiji filmovi ovog stila su Baturro Nobility, režiran od strane Florijana Reja 1925.godine. Ovaj žanr je uticao na mnoga ostvarenja sve do sredine 80-tih. Tokom razvoja filma sa zvukom, španska ostvarenja su se suočila sa krizom. Uvezeni filmovi su privlačili više ljudi sve dok domaća filmska industrija nije počela da propada, što se desilo 30-tih, pa je broj španskih ostvarenja 1931. reduciran na sa samo jedno ostvarenje. Kako se zahuktavao Građanski rat, filmska industrija je počela da se oporavlja jer su obe strane htele da je koriste kao oruđe propagande. Pošto je Frankova strana pobedila, došlo je do cenzurisanja pa su mnogi režiseri i glumci odabrali da žive kao izgnanici. Ipak, reditelji poput Džona Ordune, Hose Luisa Saenza i Rafaela Gila su ostali i postali slavni zbog svoje kreativnosti. Frankov režim je nametnuo još neke promene u industriji a to je obavezan prevod svih stranih filmova koji se prikazuju u španskim bioskopima. |
|
Riko Durkal |
Vrhunac 50-tih Vrhunac ove decenije je osnivanje filmskog festivala u San Sebastijanu, koji je osnovan 1953.godine i od tada je bio konstantno održavan pa je postao jedan od najvećih u Evropi. Sredinom decenije, novi trendovi su se udomili u špansku kinematografiju. Deca su počela igrati glavne uloge u nekim ostvarenjima pa su svojom nevinišću i prirodnošću oduševila publiku. Filmovi poput Marcelino Pan y Vino, koga je režirao Ladislao Vajda 1955-te su obeležili istoriju vodećih filmskih zvezda kao što je Hoselito ili Riko Durkal, koji je kasnije imao uspešnu pevačku karijeru u Španiji i Južnoj Americi. |
|
Živela demokratija... zbogom cenzuri! Šezdesetih je nekoliko reditelja razmatralo ideju obnove španskog filma. Uz pomoć levičarskih ideja, neki od njih, poput Migel Pikasa (Tetka Tula, 1964), Franciska Regeira (Dobra ljubav, 1963) i Karlos Saure (Lov, 1965) su postigli značajan uspeh. Trend se nastavio i posle smrti generala Franka i pada njegovog režima, ali sada su oni imali punu slobodu. Tako su društvene i političke promene bile reflektovane na filmove koji su govorili o tome kako je teško živeti u diktaturi i biti zlostavljan. Vredno je pomena da je u ovom period Nedovršeni posao (1977) Hose Luis Garcija postao prvi dobitnik Španske Academy nagrade. Kraj osnivanje obeležilo je osnivanje najvažnijie nagrade španske kinematografije, a to je Goja nagrada – španska verzija američkog Oskara. |
Nedovršeni posao |
|
Loše vaspitanje |
Međunarodni uspeh Devedesete su posvedočile internacionalizaciji nekoliko španskih glumaca. Antonio Banderas, Penelopa Kruz, Havijer Bardem, kao i drugi, počeli su dobijati primamljive ponude od strane Holivuda da bi glumili u ostvarenjima sa ogromnom budžetom. Na primer, Antonio Banderas, koji je radi osa Kventin Tarantinom u Četiri sobe (1995), proslavio se posle uloge marijačija koji traži iskupljenje u filmu Desperado (1995). Zadnjih godina, najznačajniji španski režiser u inostranstvu je Pedro Almodovar koji je osvojio Oskara za najbolji film na stranom jeziku 1999.godine, sa filmom Sve o mojoj majci. Ostali uspesi se vezuju za filmove Loše vaspitanje (2004) i Prekinuti zagrljaji (2009). Još jedan renomirani savremeni režiser je Alehandro Amenabar koji je proslavio hit trilerom Teza iz 1995-te, a kasnije je režirao film Duhovi u nama sa Nikol Kidman, za koga je dobio 8 Goja nagrada 2001.godine. Od 2009-te pa do danas, nekoliko španskih horor-trilera je bilo uspešno – a to su filmovi poput Sirotište i REC koji su postigli veliki finansijski uspeh. Potonji je čak prodao prava američkoj produkcijskoj kući da bi se napravio holivudski rimejk koji u Americi nije bio ni približno toliko uspešan kao što je to bilo originalno ostvarenje. |
